Πότε μετατίθεται η ευθύνη από τους γονείς στους ανιόντες, σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα

Η υποχρέωση διατροφής των ανήλικων τέκνων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς του οικογενειακού δικαίου, κατοχυρωμένο στα άρθρα 1485 επ. του Αστικού Κώδικα. Κατά γενικό κανόνα, υπόχρεοι είναι οι γονείς, ανεξάρτητα από την οικογενειακή τους κατάσταση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η ευθύνη αυτή μπορεί να μεταβιβαστεί και σε άλλους συγγενείς, όπως στους παππούδες και τις γιαγιάδες.

Ποιοι είναι υπόχρεοι διατροφής

Οι γονείς υποχρεούνται να καλύπτουν τις ανάγκες του ανήλικου τέκνου τους, τόσο κατά τη διάρκεια του γάμου όσο και μετά τη λύση του. Η υποχρέωση αυτή δεν εξαρτάται από τη συμβίωση ή τη σχέση μεταξύ των γονέων, αλλά από την ανάγκη του παιδιού να διαβιώνει αξιοπρεπώς.

Πότε μεταβιβάζεται η υποχρέωση στους παππούδες και τις γιαγιάδες

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν οι γονείς δεν υπάρχουν (π.χ. έχουν αποβιώσει), ή δεν μπορούν αντικειμενικά να προσφέρουν διατροφή (π.χ. είναι άνεργοι, ασθενείς, αγνώστου διαμονής ή κρατούμενοι), η υποχρέωση μπορεί να μεταβιβαστεί στους ανιόντες, δηλαδή στους παππούδες και τις γιαγιάδες και από τις δύο πλευρές (άρθρα 1489–1490 ΑΚ).

Η ευθύνη των ανιόντων είναι διαδοχική και όχι παράλληλη: πρώτα εξετάζεται η δυνατότητα των γονέων, και μόνο αν αποδειχθεί αδυναμία και των δύο, καλούνται οι παππούδες να συνεισφέρουν.

➡️ Παράδειγμα: Αν ο πατέρας ζει στο εξωτερικό και δεν έχει εντοπιστεί, ενώ η μητέρα δεν διαθέτει εισόδημα, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει διατροφή υπέρ του παιδιού σε βάρος των παππούδων.

 Ποιος δικαιούται διατροφή

Σύμφωνα με το άρθρο 1486 ΑΚ, δικαιούχος διατροφής είναι όποιος δεν μπορεί να συντηρεί τον εαυτό του από εργασία ή περιουσία, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, την υγεία και τις συνθήκες διαβίωσης του. Το ανήλικο τέκνο διατηρεί το δικαίωμα διατροφής ακόμη κι αν έχει περιουσία, εφόσον τα εισοδήματα από αυτήν δεν επαρκούν.
Αντίθετα, το ενήλικο τέκνο μπορεί να ζητήσει διατροφή μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι η περιουσία του ή η εργασία του δεν καλύπτουν τις βασικές του ανάγκες, ιδίως όταν σπουδάζει.

➡️ Παράδειγμα: Ενήλικος φοιτητής που δεν εργάζεται δικαιούται διατροφή από τους γονείς του για την κάλυψη εξόδων σπουδών και διαβίωσης, ακόμη κι αν φοιτά σε ιδιωτική σχολή (π.χ. ΙΕΚ).

Τι περιλαμβάνει η διατροφή

Η διατροφή περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες δαπάνες για την ομαλή ανάπτυξη και διαβίωση του τέκνου, όπως:

• στέγαση και τροφή,
• ένδυση και υπόδηση
• σχολικά είδη και εκπαίδευση,
• ψυχαγωγία και διακοπές,
• ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη.

➡️ Παράδειγμα: Τα έξοδα για ιδιωτικά μαθήματα ή σχολικές εκδρομές αποτελούν μέρος της διατροφής, εφόσον εξυπηρετούν την εκπαίδευση και την κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.

Πότε ενεργοποιείται η ευθύνη των παππούδων και γιαγιάδων

α) Όταν δεν υπάρχουν γονείς
Αν και οι δύο γονείς έχουν αποβιώσει, οι παππούδες αναλαμβάνουν εξίσου τη διατροφή του ανηλίκου (άρθρο 1489 ΑΚ).

β) Όταν οι γονείς ζουν αλλά αδυνατούν να καταβάλουν διατροφή
Αν οι γονείς δεν διαθέτουν τα αναγκαία μέσα ή δεν είναι δυνατή η δικαστική διεκδίκηση διατροφής (π.χ. άγνωστη διαμονή, φυλάκιση, παρατεταμένη ανεργία), τότε εφαρμόζεται το άρθρο 1490 ΑΚ.

Σημαντικό είναι ότι οι παππούδες δεν υποχρεούνται να καλύψουν ολόκληρη τη διατροφή, αλλά μόνο το ποσό που υπολείπεται λόγω αδυναμίας των γονέων.

➡️ Παράδειγμα: Αν η μητέρα μπορεί να συνεισφέρει 300€ και το συνολικό ποσό διατροφής είναι 600€, οι παππούδες μπορεί να υποχρεωθούν να καλύψουν τα υπόλοιπα 300€.

Πώς διεκδικείται η διατροφή

Η αξίωση διατροφής μπορεί να ασκηθεί:

α) με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, όταν υπάρχει κατεπείγουσα ανάγκη (π.χ. έλλειψη χρημάτων για βασικές ανάγκες), ή

β) με αγωγή ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου του τόπου κατοικίας του ανηλίκου.

➡️ Παράδειγμα: Η μητέρα μπορεί να καταθέσει αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για λογαριασμό του παιδιού, ζητώντας προσωρινή διατροφή έως την εκδίκαση της κύριας αγωγής.

Η διατροφή του ανηλίκου αποτελεί νομική και ηθική υποχρέωση που εξασφαλίζει την αξιοπρεπή διαβίωση κάθε παιδιού. Ο νομοθέτης, μέσω των άρθρων 1489 και 1490 ΑΚ, έχει προβλέψει ένα δίκτυ προστασίας, ώστε, σε περίπτωση αδυναμίας των γονέων, να καλύπτονται οι ανάγκες του τέκνου από τους πλησιέστερους συγγενείς του.

Έτσι, διασφαλίζεται ότι κανένα παιδί δεν θα μείνει χωρίς την αναγκαία φροντίδα και οικονομική στήριξη που δικαιούται.